Osiągnięcia naukowe nagrodzone

czwartek, 20 listopada 2008

Teoria chaosu, przesiewowa kolonoskopia i wspomaganie rozrodu zwierząt to tematy badawcze tegorocznych laureatów nagrody ministra nauki i szkolnictwa wyższego za wybitne osiągnięcia naukowe i naukowo-techniczne. Przedstawiamy ich sylwetki.


BADANIA NA RZECZ ROZWOJU NAUKI

W tej kategorii zwyciężył prof. Marian Mrozek, kierujący Katedrą Metod Numerycznych w Instytucie Informatyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (w UJ uzyskał tytuł magistra, obronił doktorat i rozprawę habilitacyjną pt. „O indeksie Conleya"). Ponadto profesor kieruje Zakładem Matematyki Komputerowej w Wyższej Szkoły Biznesu - National-Louis University w Nowym Sączu.
Prof. Mrozek jest pionierem zastosowania metod topologicznych i komputerowych w analizie teorii układów dynamicznych. Na badania tego zagadnienia uzyskał kilka grantów Komitetu Badań Naukowych (m.in. „Metody topologiczne w ścisłej dynamice obliczeniowej" i „Topologiczny algorytm ścisłej weryfikacji istnienia trajektorii okresowych"). Za największe osiągnięcie uznać należy udowodnienie - wraz z Konstantinem Mischaikowem z Georgia Institute of Technology - istnienia dynamiki chaotycznej w układzie Lorenza.
Wykorzystanie w dowodzie ścisłych obliczeń komputerowych nie tylko zaowocowało rozstrzygnięciem ważnych problemów związanych ze zjawiskami przyrodniczymi i atmosferycznymi, ale zainspirowało powstanie nowego kierunku badań - computational topological dynamics. W 2004 roku w nowojorskim wydawnictwie  Springer ukazał się pierwszy podręcznik z dziedziny komputerowo wspieranych badań układów dynamicznych pt. „Computational Homology" napisany wspólnie z Mischaikowem i prof. Tomaszem Kaczyńskim z Université de Sherbrooke w Quebecu.

 
Prof. Marian Mrozek – Fot: DIP
Matematyk z Uniwersytetu Jagiellońskiego prof. Marian Mrozek udowodnił istnienie dynamiki chaotycznej w układzie Lorenza

„Narzędzia e-biznesu" autorstwa prof. Mrozka to z kolei kompendium wiedzy na temat tworzenia stron internetowych, wprowadzające w zagadnienia kryptografii, multimediów i sieciowych systemów operacyjnych. Rektor Wyższej Szkoły Biznesu prof. Krzysztof Pawłowski przyznawał kilka lat temu: - Ja i moja szkoła mieliśmy szczęście, że wśród nas bardzo wcześnie pojawił się człowiek, który wcześniej od innych, m.in. dzięki wyjazdom na uniwersytety amerykańskie, dostrzegł szansę, jaką daje internet.
Nominowani byli również prof. Michał Głowiński z Instytutu Badań Literackich PAN, jeden z twórców polskiego strukturalizmu, którego zainteresowania - obok wiedzy o literaturze, jej historii i sposobach odbioru - skupiają się wokół języka propagandy oraz zideologizowanej mowy publicznej oraz prof. Henryk Kozłowski z Wydziału Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego, który zajmuje się modelowaniem układów bionieorganicznych oraz badaniem białek wiążących jony metali w przebiegu chorób neurozwyrodnieniowych i demencyjnych.

BADANIA NA RZECZ ROZWOJU SPOŁECZEŃSTWA

Nagrodę otrzymał prof. Jarosław Reguła z warszawskiego Centrum Onkologii, gdzie kieruje Kliniką Gastroenterologii. Jest współautorem pracy „Colonoscopy in colorectal-cancer screening for detection of advanced neoplasia", opublikowanej w „The New England Journal of Medicine". Profesor wraz z zespołem udowodnił, że zaawansowane zmiany przedrakowe jelita grubego niemal dwukrotnie częściej występują u mężczyzn niż u kobiet w analogicznych grupach wiekowych i że usuwanie polipów zmniejsza zapadalność na raka. - Metoda kolonoskopii oznacza nie tylko wykrywanie wczesnego stadium raka, co zmniejsza śmiertelność, ale także możliwość usuwania obecnych w jelicie polipów, a to ogranicza liczbę przypadków zapadania na ten nowotwór. Dane z lat 90. wskazują, że wczesne usuwanie polipów zmniejsza występowanie raka jelita grubego nawet o 90 proc. Oznacza to, że dzięki profilaktyce można uratować życie kilku tysiącom osób rocznie -  tłumaczył. Uzyskane dane mogą zmienić system profilaktyki raka jelita grubego na całym świecie.

 
Prof. Jarosław Reguła – Fot: DIP
Prof. Jarosław Reguła, gastroenterolog z warszawskiego Instytutu Onkologii, propaguje badania kolonoskopowe jako metodę profilaktyki i wczesnego wykrywania nowotworu jelita grubego

Od 2000 roku prof. Reguła nadzoruje pionierski w skali światowej ogólnopolski Program Badań Przesiewowych dla Wczesnego Wykrywania Raka Jelita Grubego. Do końca 2007 roku udało się zbadać ponad 150 tys. osób po 50. roku życia bez objawów chorobowych. Nowotwór wykryto u jednej osoby na każde 130 osób przebadanych. W marcu tego roku ruszyła akcja „Wyprzedź raka", informująca o bezpłatnych profilaktycznych badaniach kolonoskopowych w ponad 70 ośrodkach na terenie całego kraju.  
Prof. Reguła jest prezesem Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, które pogłębia wiedzę o chorobach układu pokarmowego, integruje lekarzy tych specjalności, ułatwia wymianę twórczych idei i poglądów, a także wydaje dwumiesięcznik „Gastroenterologia Polska". Aktywnie działa także w Polskiej Fundacji Gastroenterologii.
Pozostali nominowani to prof. Jerzy Mikułowski Pomorski z Wydziału Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, autor prac z dziedziny komunikacji interpersonalnej, w tym książki pt. „Jak narody porozumiewają się ze sobą w komunikacji międzykulturowej i komunikowaniu medialnym" oraz prof. Ewa Przybylska z Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, twórczyni międzynarodowego projektu TEACH - Teaching Adult Educators in Continuing and Higher Education, w którym zdiagnozowano koncepcje kształcenia w krajach Europy Wschodniej i wypracowano rozwiązania wspierające jakość kształcenia ustawicznego.

BADANIA NA RZECZ ROZWOJU GOSPODARKI

Laureatem został prof. Zdzisław Smorąg, biotechnolog zatrudniony w Zakładzie Fizjologii Rozrodu Zwierząt Instytutu Zootechniki - Państwowego Instytutu Badawczego. Z ośrodkiem w Balicach związany jest od początku kariery naukowej, trafił do niego po studiach w Wyższej Szkole Rolniczej w Krakowie.
W latach 60. i 70. wprowadzał do praktyki hodowlanej metody zamrażania nasienia buhajów. Potem zajął się również badaniami regulacji płci (poprzez podział plemników na frakcje żeńską i męską), transplantacją zarodków zwierząt gospodarskich, klonowaniem zarodków i uzyskiwaniem zwierząt transgenicznych. Jako pierwszy w Polsce uzyskał cielę po transplantacji zarodka wyprodukowanego przy użyciu komleksowej metody in vitro i świnię z wszczepionym genem warunkującym odporność prosiąt. Największym sukcesem było wyhodowanie kilka lat temu transgenicznej świni o zmodyfikowanej barierze immunologicznej, co stwarza nowe możliwości rozwoju medycyny i farmacji. Wprowadzane do zwierząt elementy ludzkiego kodu genetycznego mogą sprawić, że narządy zwierzęce przestaną być odrzucane przez ludzki system immunologiczny.

 
Prof. Zdzisław Smorąg – Fot: DIP
Biotechnolog prof. Zdzisław Smorąg z Instytutu Zootechniki w Balicach kilka lat temu wyhodował transgeniczne świnie o zmodyfikowanej barierze immunologicznej

Z racji zainteresowań prof. Smorąga interesuje problem klonowania ludzi. W 2001 roku w czasopiśmie „Medycyna Wieku Rozwojowego" pisał: „Uważam za irracjonalne i groźne klonowanie człowieka dla uzyskania jego kopii (...). Życie, które powstaje z połączenia komórki jajowej z plemnikiem jest nieprzewidywalną wprawdzie kombinacją możliwości genetycznych, ale jest zarazem niepowtarzalną szansą człowieka, zarówno w wymiarze jednostkowym, jak i gatunkowym. Życie powstałe w wyniku powielania osobnika już ukształtowanego jest wielką redukcją nie tylko w biologicznym znaczeniu. Działanie takie to przejaw skrajnego egocentryzmu i totalitarnego myślenia". Dalej przyznawał jednak: „Perspektywa klonowania zmodyfikowanych genetycznie zwierząt dla celów biomedycznych, aby pozyskać biopreparaty czy organy przydatne w transplantologii medycznej jest perspektywą, której racjonalne wykorzystanie przysłuży się niewątpliwie człowiekowi. Będzie się to stawać coraz bardziej realne w miarę jak metoda ta będzie ulepszana".
Kandydatem do nagrody był także prof. Andrzej Jajszczyk z Wydziału Elektrotechniki Akademii Górniczo-Hutniczej, specjalizujący się w telekomunikacji i sieciach komputerowych nowej generacji, a w szczególności własnościach kombinatorycznych pól komutacyjnych oraz metodologii zapewnienia niezawodności i zwiększenia odporności na uszkodzenia optycznych pól komutacyjnych.

Anna Knapińska

Brak tagów

Pobierz darmowe oprogramowanie
do przeglądania plików